Effecten van armoede op kinderen

De Vonk doet al zo’n 10 jaar onderzoek naar de gevolgen van armoede voor kinderen. Heel lang bestaat die aandacht voor kinderen als het om armoede gaat nog niet. Wetenschappelijk gezien was er weinig bekend. In het onderwijs en in de hulpverlening sprak men over ‘onderwijsachterstandsbeleid’, ‘probleemgezinnen’, waarbij armoede impliciet als factor werd meegenomen. Maar wat opgroeien in armoede voor kinderen en hun toekomst betekent, werd niet expliciet gemaakt. Misschien omdat men onbewust ervan uitging dat armoede een persoonlijke kwestie is, waar je je niet mee bemoeit?

 

Armoede heeft invloed op 4 aspecten van de ontwikkeling van het kind die onderling samenhangen:

 

De gezondheid: Door geldgebrek kan er aan het einde van de maand vaak niet warm gegeten worden, is er onvoldoende melk of fruit, kunnen eigen bijdragen van medicijnen niet betaald worden. Kleding is niet altijd passend of aangepast aan het seizoen. Slechtere behuizing, onveiliger buurt en minder speelgelegenheid vormen eveneens een risico voor een gezonde ontwikkeling.

    

De maatschappelijke participatie: het meedoen aan de samenleving. Denk aan ‘gewoon meedoen op school’, sportclub, vereniging, vakantie, een dagje uit. Het niet mee kunnen doen is niet alleen niet leuk voor kinderen, ze missen ook leermomenten: het omgaan met regels, contact met anderen, leren winnen en verliezen. In arme gezinnen is vaak geen computer met internet. Ook de schoolpleincultuur stelt hoge eisen aan een arm kind. De schoolpleincultuur is hard voor kinderen die er niet bijhoren. 

 

De sociaal emotionele ontwikkeling: Hoe groeit een kind op? Wat leert het aan gedrag? Hoe gaat het met problemen om? Arme kinderen ontwikkelen meer dan gemiddeld probleemgedrag. Meisjes ontwikkelen vaker depressief gedrag, jongens vaker regelovertredend gedrag. Armoede is een risico voor de eigenwaarde van kinderen.  

 

De toekomstmogelijkheden: kansen om een goed beroep en inkomen te verwerven. De schoolkeuze wordt vaak beïnvloed door het inkomen thuis. De angst voor de (verborgen) kosten die komen gaan, bijvoorbeeld voor boeken, vervoer. Ook de angst geld te moeten lenen voor een studie speelt een rol. Kinderen die kiezen voor een vervolgstudie krijgen te maken met een hoge werkdruk van de combinatie leren en werken om in de basisbehoeften te voorzien. Recent kwam uit onderzoek naar voren dat er door opgroeien in armoede een beperkte hersenontwikkeling is.